Iritzia: Etxea, kale

Iritzia: Etxea, kale »

Lohizune Amatria

Matxinada eguna, ez atseden eguna”. Gaurkoa halakoa izanen zela agindu zuen 1885. urtean eskurik esku Ameriketako Estatu Batuetako langileen artean zabaldu zen eskuorriak. Gehiago ere aurreikusten zuen M-1ari buruz: “Egun bat non, izugarrizko indarrez, langileen armada batuta mobilizatuko den gaur egun herri ororen etorkizuna mendean daukatenen aurka. Zapalkuntza eta tiraniaren aurka, ezjakintasunaren eta edozein motatako gerren aurka protesta egiteko eguna”.

Zortzi orduko lanaldia eskatzeko, greba orokorra abiatu zuten gaurko egunez AEBetan, 1886an. Horregatik da gaur jaieguna. Horregatik, eta greba horren ondorioz langile asko hil eta ehunka atxilotu zituztelako. Gertaera hura gogoan izanen genuela Bigarren Internazionalaren Kongresuak erabaki zuen, 1889an, Parisen. Baina zenbatek izan dugu hura gogoan gaur? Eta iaz?

1890ean hasi ziren Euskal Herriko langileak Maiatzaren Lehenean kalera ateratzen. Ez da lan erreza izan, baina, askorentzat; kasu honetan ere indarkeriaz erantzun izan zaielako mobilizazioei. Maiatzaren Leheneko manifestazioak debekatu zituzten, esaterako, frankismo garaian. Sindikalista eta langileak atxilotu eta erbesteratu zituzten; eta, trukean, ekitaldiak meza bilakatu eta dantza eta futbol partidak antolatu zituen estatuak.

Gaur antzeko zerbait gertatuko delakoan nago. Dudarik gabe garrantzitsuak diren langileen lana goraipatzeko baliatuko dute askok eguna. Baliteke gaurko txalo zaparrada luzeagoa izatea. Eta ez da gutxiagorako, baina aitortzatik harago gehienentzat eduki aldarrikatzailerik gabeko eguna izanen delakoan nago.

Inoizko irudirik bitxiena utziko digu gaur maiatzaren lehenengoak. 1976an egin zen ofizial Hego Euskal Herrian Maiatzaren Lehena. Manifestazio jendetsuak izan ziren hasierako urte horietan, baina denborarekin gutxituz joan dira protestariak kaleetan, eta gaur ez da bat bera ere izanen.

Bozgorailu bakanen batetik, agian, adituko da inon Internazionala abestia. Baina, segur aski, gehiago izanen dira Resistiré adituko dutenak. “Gora langileon borroka” eltzeen kolpeek eta autoen bozinek oihukatuko dute eta leloak begien aurrean izanen dituztenak aurreko bizilagunak izanen dira. Beste egun bat etxean; eta gure etxea bizileku, lantoki eta kale, aldi berean.

Kapitalismoaren benetako aurpegia agerian utzi nahi zutela zioten iaz sindikatu abertzaleek. Gure aurrean biluztu da bada azkenaldian, eta aurpegirik krudelena erakutsi digu. Gutxi batzuen interesen truke eta askoren bizitza arriskuan jarriz, ez dute makineria gelditzen utzi. Telelana, tele-ikasketak edo tele-aisia egiteko aukerarik ez dutenak gehiegi zirela bagenekien, baina zenbakiak izugarriak dira. Bitartean, gero eta murritzagoa da etorkizunaz erabakitzeko eskubidea.

Inoiz baino argiago ikusten dut nik osasun eta zaintza sistema birpentsatu, sektore publikoa sendotu eta ekoizpen eta kontsumo jasangarria bilatu behar ditugula. Bizitzak erdigunean behar ditugu. Atsedenerako tarterik ez dago. Matxinatu.

Pandemiaren garaiko otorduak

Pandemiaren garaiko otorduak »

Edurne Elizondo

Azken egunotan behin baino gehiagotan eta hainbat tokitan entzun duen esaldi bat “gezur hutsa” dela erran du David Crespok. Haserre erran du, gainera: “Ez da egia koronabirusak herritar guztiak berdindu gaituela; ez gara denak berdinak pandemiaren aurrean. Etxean egoteko erran digute, baina etxerik ere ez duzunean, zer?”.

2015. urtean Erriberan sortutako Tudela Comparte fundazioko kide da Crespo. Fundazio horrek kudeatzen du Tuterako Villa Javier izeneko jantoki soziala. 2016ko ekainean jarri zuten martxan, eta, geroztik, jantokiarekin batera, bertze hainbat proiektu ere sortu dituzte egoitza berean: El Capacico (kapazutxoa) izeneko ekonomatua; haurrentzako ludoteka; eta El Semillero (hazitegia) izeneko formakuntzarako espazioa.

Koronabirusaren pandemiaren eraginez ezarritako alarma egoerak hankaz gora jarri du Villa Javier egoitzako kideen egunerokoa, baina jantokiko arduradunak eta han aritzen diren boluntarioak azkar egokitu dira testuinguru berrira, eta ez diote erabiltzaileak artatzeari utzi. Kopuruak gora egin du, hori bai. Horregatik, behar guztiei aurre egin ahal izateko, laguntza eskatzeko kanpaina jarri du abian Tudela Comparte fundazioak. “Elkarlanean aritzeko garaia dugu oraingoa, saretzekoa eta elkarri laguntzekoa”, nabarmendu du David Crespok.

Jada existitzen zen desberdinkeria are ageriago utzi du alarma egoerak. 2008ko krisiak gogor jo zuen Erribera, eta datuek erakusten dute, oraindik ere, eskualde horretan are zailagoa dela aurrera egitea herritar anitzentzat: Nafarroan, herritarren %8 da pobrezia gorrian, Nafarroako Unibertsitate Publikoak 2014an egindako ikerketaren arabera; Erriberan, berriz, bikoitza da datua: %16 alegia.

Datuen atzean dauden pertsonak artatzeko sortu zuten Villa Javier jantoki soziala, Tuteran, hain zuzen ere. Erabiltzaileak askotarikoak direla azaldu du Crespok: “Martxan jarri ginenean, uste genuen berrogeita bost urte baino gehiagoko gizonak etorriko zirela, batez ere; horiek badatoz, baina erabiltzaile ditugu ere emakume, gizon gazte eta adineko pertsona anitz”.

Tuterako Udalarekin hitzarmena du Villa Javierrek, eta, horren arabera, udalak bideratutako zazpi erabiltzaile artatu dituzte jantoki sozialean, orain arte. Duela urte batzuk, udalak jantoki sozial propio bat jarri zuen martxan, baina itxi egin zuten, erabiltzaile gutxi omen zituelako. “Batetik, hiriko kanpoko aldean zegoen; bertzetik, gainerako gizarte zerbitzuak eskuratzeko baldintza berak ezarri zituzten; hasteko, erroldatuta egon behar zuten jantokia erabili ahal izateko. Hori eskatzen baduzu, lortzen duzun gauza bakarra da behar gehien dutenak kanpoan uztea”, salatu du Crespok.

Koronabirusagatik ezarritako alarma egoera indarrean sartu zenetik, Villa Javierrera bideratutako erabiltzaileak zuzenean artatzen ditu udalak, etxean. Villa Javierren, halere, gora egin du erabiltzaile kopuruak. “Ia bikoiztu egin da; egunean 30 pertsona inguru artatzen ditugu”.

Erabiltzaileok orain ez dira jantokian gelditzen bazkaltzera eta afaltzera; segurtasun neurriak betetzeko, bazkaria eta afaria batera banatzen diete boluntarioek, egunean behin; gosariak ere jasotzen dituzte, hiru egunean behin. “Egoera zaila da erabiltzaile anitzentzat”, nabarmendu du Crespok. Txabola batean bizi diren lau gazteren adibidea aipatu du: “Haietako batek COVID-19 gaitza du; bertze hirurei etxean gelditzeko erraten diete, bertzerik ez. Baina nola moldatuko dira laurak txabola batean? Eta ezin badira atera, nola lortuko dute jatekoa?”.

Horrelako kasuek agerian uzten dute Crespok hasieran erdigunean jarri nahi izan duen auzia: egoerarik kaskarrenean zirenei are gehiago eragin diela oraingo pandemiak, alegia. Eta eragiten jarraituko diela, gainera, alarma egoera bertan behera uzten dutenean ere. “Datozen bi urteak hagitz gogorrak izanen direla argi dut nik”.

Puntuak erabiltzeko denda

Villa Javierren Erriberako baratzeetan lan egitera etortzen diren migratzaile anitz hartzen dituzte. “Haientzat egoera are zailagoa da, inguruan ez dutelako babestuko dituen lagun edo senide sare bat”. Villa Javierrera ailegatzeko ere, zailtasunak izan dituzte paperik ez duten herritar batzuek, egunotan. Fundazioak agiri bat prestatu du haientzat, baina agiri horrek ere ez du bermatzen arazorik ez izatea. “Poliziek geldiarazten dituzte; etxera bidaltzen dituzte etxerik ez dutenak ere”.

Jantokiko erabiltzaileak ez dira Villa Javierren hartzen dituzten bakarrak. Egoitzan duten dendan ere berrehun pertsona inguru artatzen dituzte: “Dendan, erabiltzaile gehienak haurrak dituzten familiak dira; hirurogei inguru etortzen dira, denera”, azaldu du David Crespok. Familion baldintzen eta beharren arabera, puntuak ematen dizkiete, eta puntu horiek dendan gastatzen dituzte, jatekoa etxera eraman ahal izateko. Astean behin joaten ziren familiak, orain arte. Alarma egoera indarrean denetik, berriz, bi astean behin egiten dituzte erosketak. “Helburua da, noski, jendearen joan-etorriak ahalik eta gehiena murriztea”.

Txandetan aldaketak eragin ditu alarma egoerak, bai eta lan egiteko moduetan ere. Eta Villa Javierreko aurrekontuari ere eragin dio osasun krisiak. “Oraingo egoerak bere horretan jarraitzen duen bitartean, hilabetean 6.000 euroko gainkostua izanen dugula argi dugu”, erran du Tudela Comparte fundazioko kideak. Batetik, elikagaien bankuak emandakoa erabiltzen dute Villa Javierren; bertzetik, Erriberako nekazaritza industriako enpresek ematen dietena; eta, hirugarrenik, Tuterako merkataritza gune handiek emandakoa.

Orain arte, Villa Javier jantokiaren ondoko ikastetxean prestatzen zizkieten menuak. Ilundain fundazioak sukaldaritza eskola du han, eta erakunde horrekin hitzarmena du Tudela Compartek. “Guk elikagaiak ematen dizkiegu, beren praktikak egin ahal izateko; eta, trukean, guk ez dugu menuak prestatzeagatik ordaindu behar”. Alarma egoeraren ondorioz, itxi egin zuten ikastetxea, eta, ondorioz, aurrezteko aukera hori galdu du Villa Javier jantoki sozialak.

Egoitzan ari diren langileen eta boluntarioen segurtasuna bermatzeko materiala erosi behar izan dute, gainera, eta horrek ere espero ez zuten gastu bat eragin die.

Egoerak okerrera egin izanak agerian utzi du herritarrek behar dutela Villa Javierrek eskaintzen duen zerbitzua. Horixe nabarmendu du David Crespok: “Ezin dugu jendea bakarrik utzi”. Horregatik, erakunde publikoei gauza bera egiteko eskatu die: “Ez gaitzatela bakarrik utz; erakunde publikoek ez duten malgutasuna erakutsi dugu guk krisiak eragin duen egoerara egokitzeko; balia dezatela guk dugun gaitasun hori”.

Paris 365, eredu

Tuterako Villa Javierreko kideentzat “oinarrizko erreferente” izan da Iruñeko Paris 365 jantoki soziala. Hiriburuko jantoki hori Gizakia Herritar fundazioak kudeatzen du, 2009. urtetik. Koronabirusaren krisia piztu aurreko hilabeteak ere gogorrak izan dira Paris 365 proiektuko arduradunentzat. 2019ko abenduan, jantokia kolokan zela erran zuten fundazioko kideek, eta laguntza eskatu zieten herritarrei, lanean jarraitzeko.

Behar zuten laguntza hori jaso zuten, baina alarma egoerak berriz ere zaildu egin du jantokiko langileen eta boluntarioen egunerokoa. Tuteran bezala, baina, lanean jarraitzen dute, behar dutenak artatzeko konpromiso garbiarekin. Paris 365 proiektuko arduradun Patxi Lasak argi utzi du: “Gure lehentasuna da jantokiko erabiltzaileen elikadura bermatzea”. Paris 365 proiektuaren egoitzan ere jantokia hustu egin du alarma egoerak, eta erabiltzaileek etxera eramateko jasotzen dituzte egunean behin bazkaria eta afaria.

Jantokiko erabiltzaileen egoeraz harago, arrisku egoeran diren bertze herritarrenganako kezka ere agertu dute Paris 365 proiektuko kideek. Patxi Lasak erakunde publikoei eskatu die karrikan bizi diren pertsonak arta ditzatela. “Arrisku gehien duten pertsonak ezin dituzte bakarrik utzi”. Jantokiko arduradunek argi dute administrazioak pertsona orori bermatu behar diela gizarte baliabideak erabiltzeko eskubidea, “paperak izan edo ez izan”. Osasun zerbitzuak jasotzeko eskubideak “unibertsala” izan behar duela erantsi dute.

Alarma egoera ezarri zenetik, hain zuzen, hainbat neurri jarri ditu martxan Nafarroako Gobernuko Gizarte Zerbitzuen Departamentuak, arrisku egoeran diren familiei jatekoa bermatzeko. Zehazki, ia 12.750 pertsona artatzen ari dira, Gurutze Gorriaren bitartez. Haietako 4.600 dira eskolan bazkaltzeko beka zuten adingabeak.

Paris 365 ez da Iruñeko jantoki sozial bakarra: udalak ere badu berea. Bi horiekin eta Tuterako Villa Javierrekin batera, Caritasek Burlatan kudeatzen duena da herrialdeko laugarrena.

Birusaren aurka, Senegalen

Birusaren aurka, Senegalen »

Natalia Tajadura

Arratsaldeko zortziak Oussouyen, Senegalgo Cassamance eskualdeko herri batean. Etxeratze agindua indarrean sartu da, biharamuneko 06:00ak arte. Hori da Macky Sallen gobernuak joan den martxoaren 23an martxan jarritako neurrietako bat, COVID-19aren hedatzeari aurre egin ahal izateko. Badira bertze hainbat: garraio publikoaren esparrukoak, turismoaren arlokoak —mugak itxi dituzte—, eta turismoarekin lotutako jarduera ekonomikoen alorrekoak, bertzeak bertze.

Neurri horiek errotik aldatu dute eskualdeko komunitateen egunerokoa: eskolak itxita daude; azokek zabalik jarraitzen dute, baina jende gutxi dabil. Janari bila ateratzen dira bakarrik herritarrak etxetik. Zorionekoek hozkailua dute, baina gehienak azokara joaten dira egun oro behar duten arroza erostera. Arroza ez dute falta, oraingoz, ezta duten hori banatzeko ohitura ere. Teranga (abegi ona, Senegal osoan ofiziala den wolof hizkuntzan) hemen ohiko gauza bat da; hemengo herritarrek berezkoa dute abegi oneko izatea.

Herri osora hedatu dira koronabirusari aurrea hartzeko neurriak. Etxez etxe joaten dira boluntarioak gaitzaren berri ematera eta maskarak banatzera. Herrixketako zuhaitzetan ere kartelak jartzen dituzte, eta herritarrek segurtasun neurriak betetzen dituzte. Hala ere, beti dute irribarrea aurpegian, eta agurra prest, kaletik pasatzen denarentzat.

Hamar urte lanean

Cassamance eskualdeko herrixketan erabat aldatu da egunerokoa, krisiaren ondorioz. Pandemiak bereziki eragin die Asiako eta Europako herri batzuei. Afrikan, batzuek diote mendebaldeko herriei hilaren bukaeran eraginen diela pandemiak, bereziki; tokiko komunitateek argi dute, ordea, hemen ez dela Europan gertatu dena errepikatuko. Hori uste dute, “berezko tresnak martxan” jarri dituztelako herritarrak babesteko. Mendebaldeko begiradarentzat ulertzen zaila izan daiteke hori, baina beren sinesmenen parte bat da. Mendebaldean lan egiten dute gaitzarentzako sendabide bat aurkitzeko; hemen, berriz, prebentzioa bazter utzi gabe, lehentasuna da osasunaren alde egitea: jendearen osasuna suspertzeko zer egin asmatzea.

Senegalgo Cassamancen, bertako eta Mendebaldeko moldeek egiten dute bat, neurri batean: eskualde horretan lanean ari da, duela hamar urtetik, Zinemagileak Martxan izeneko Madrilgo gobernuz kanpoko erakundea. Federica Romeoren zuzendaritzapean, erakunde horrek lan egiten du hainbat hezkuntza eta gizarte proiektu garatzeko, betiere ikuspuntu feminista batetik.

Erakundeak 2020rako lehentasunen artean du egoerarik zaurgarrienean direnekin lan egitea: adingabeekin eta emakumeekin, hain zuzen ere. Proiektu horiek guztiak tokiko profesionalek kudeatzen dituzte, boluntarioen laguntzarekin.

Proiektu horietako batek helburu du adingabeen formakuntza, Ziginchor hiriko daara batean. Senegal osoan daude daara-k: Korana oinarri duten eskolak dira, mutikoak musulmanen erlijioan trebatzeko. Eskola horietan ez dago neskarik; mutikoak, anitzetan, baldintza izugarri kaskarretan bizi dira, eta karrikan aritzen dira eskean, aurrera egin ahal izateko. Kasu gehienetan, haurron familiek ezin dituzte adingabeak mantendu. Gobernutik ekinaldion kontrako arauak badira, baina, hala eta guztiz ere, halakoak existitzen dira.

Ziginchor hiriko eskolan diren mutikoen, boluntarioen eta Zinemagileak Martxan taldeko langileen lanari esker, han bizi diren adingabeen egoerak hobera egin du; egun, hain zuzen, lanbide heziketa eskaini ahal izateko baliabideak lortzea dute helburu, lanpostu bat lortzeko aukera gehiago izan dezaten. Koronabirusaren pandemiak mundu osoan eragindako krisiak asmo horiei ere egin die kalte, ordea.

Kanpaina martxan

Egungo egoerari aurre egiteko, kanpaina bat jarri dute martxan dirua lortzeko. Asmoa da, batez ere, adingabeek zer jan izanen dutela bermatzea, gazteei bereziki kalte egin baitie krisiak. Gainera, proiektu berri bat jarri dute martxan Cassamance eskualdeko Oussouye herrian, turismo iraunkorra sustatzeko amoz. Helburua da tokiko gazteak trebatzea, bereziki emakumeak, turismoaren arlo horretan lan egin dezaten: emakumeon lanpostu bat lortzeko aukerak gora egin dezan, batetik, eta genero ikuspuntu batetik tokiko ekonomiaren eta ingurumenaren aldeko egitasmoak martxan jar ditzaten, bertzetik.

Emakumeak dira nagusi Zinemagileak Martxan-ek babesten duen bertze proiektuetako batean: Kabrousseko baratze komunitarioa, hain zuzen ere. Bertze hainbat proiektu ere laguntzen dituzte gobernuz kanpoko erakundeko kideek: denda solidario bat kudeatzen dute Oussouyen, eta udan, berriz, bidaiak antolatzen dituzte boluntarioentzat, Oussouyeko Ojacks elkarteko kideekin batera.

Proiektuok guztiok kolokan dira orain; neurri handi batean, koronabirusaren pandemiak eragindako alarma egoeragatik. Senegalgo Gobernuak ezarritako segurtasun neurriek baldintzatuta ari dira, baina lanean jarraitzen dute Cassamance eskualdeko herritarrek eta Zinemagileak Martxan erakundeko kideek, halere, beren bizi baldintzak hobetze aldera. Ilusioa eta ideiak erruz dituzte, behintzat.

OHARRA:

Natalia Tajadura Arizaleta gizarte langile eta sexologo iruindarrak hiru hilabete daramatza Cassamance eskualdean, Senegalen, Zinemagileak Martxan gobernuz kanpoko erakundearentzat boluntario lanak egiten.

Etxean utzi behar izan dituzte kanaberak ere

Etxean utzi behar izan dituzte kanaberak ere »

Edurne Elizondo

Koronabirusaren pandemiagatik ezarritako alarma egoerak aspaldi galdutako lasaitasuna ekarri die hiri eta herrietako karrikei, bai eta inguruko baso eta mendiei ere. Herri eta hiri, eta baso eta mendi horietan bizi diren gizakiz bertzeko animaliek aukera aprobetxatu dute, eta galdutako tokiak hartu dituzte, berriz ere. Ibaietan ere hasi dira aldaketa sumatzen ur azpian, gainean eta erreka bazterretan bizi direnak: arrantzarako kanaberarik gabe egin dezakete orain ibaian gorako eta beherako bidea. Izokinek, adibidez, 1982tik ez zuten arrantzalerik gabeko ibaia ezagutzen, Bidasoan.

Joan den otsailaren 13koa da herrialdeko aurtengo arrantza garairako arauak ezartzen dituen dekretua. Horren arabera, apirilaren 1ean hastekoa zen sasoia salmonidoen eremu mistoan; salmonidoen goiko eremuan, berriz, maiatzaren 1ean abiatzekoa zen, baina epe hori ere ezin izanen dute bete, alarma egoera maiatzaren 9ra arte luzatu eta gero.

Itxialdiaren ondorioz, apirilerako arrantza baimenak bertan behera gelditu dira, eta maiatzetik aurrerakoak ere kolokan dira. “Oraingoz ez gara baimenak ematen ari. Alarma egoera bertan behera utzi arte ez du zentzurik inolako urratsik egiteak. Maiatzaren hasieran, behintzat, lasai egon ahal izanen dute amuarrainek eta izokinek; egoerak ez dio kalterik eginen ibaiari: alderantziz, on eginen dio”, erran du Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuko biologo Jose Ardaiz Ganuzak.

Iaz apirilean hasi zen arrantza garaia Nafarroako ibaietan. Arrantzaleen eskaerek eragin dute, ordea, aurten pixka bat atzeratzea salmonidoen goi eremuan. Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuko arduradunek dute epeak zehazteko eskumena; baina arrantzaleen presioak ere —izokinak harrapatzen dituztenenak, bereziki—, badu eraginik.

Gobernuko teknikariek laurehun izokin baino gehiago zenbatu dituzte aurtengo neguan, Berako Fundizioko estazioan; zehazki, 441ek egin dute ibaian gora. Europatik jasotako baliabideei esker, arrainon segimendua egiten ari dira Ingurumen Departamentuko kideak, azken urteotan, eta populazioaren joera goranzkoa dela nabarmendu dute. Bidasoko hainbat presa behera bota eta gero, gainera, inoiz baino gehiago egin dute izokinek ibaian gora, Arizkuneraino. “Ez hori bakarrik; Ezkurra ibaitik, adibidez, Goizuetaraino ailegatu dira”, kontatu du Ardaiz Ganuzak. Iturengo eta Elgorriagako presak behera bota eta gero lortu dute arrainok Goizuetaraino iristea, hain zuzen ere. “Sekulakoa da. Onena da izokinak toki ezberdin anitzetan daudela”.

Kumeei eta emeei mesede

Maiatz hasierako lasaitasunak herrialdeko ibaietako arrainkumeei eginen die mesede, batetik. “Udan egiten ohi ditugun azterketek erranen digute egoera zein den, halere. Itsasotik itzultzen direnean ere ikusi ahal izanen dugu aurtengo egoerak zer eragin izan duen”.

Uztail aldera egin ohi dituzte azterketa horiek; kezka du Ardaiz Ganuzak aurtengoekin. “Zazpi-zortzi pertsona behar izaten dira, eta batek bertzearen ondoan egon behar du ibaian. Koronabirusarengatik ezarritako segurtasun neurriak betetzen zailak izanen dira”. Urte bateko datuak galtzeko aukerak are gehiago kezkatzen du: “Amuarrainei buruzko datu biltzea duela hogeita zortzi urte hasi genuen; urte bat galtzea galera handia litzateke”.

Bertzalde, arrantza garairen hasierako ezohiko lasaitasunak itsasotik ibaian gora abiatzen diren izokin emeei eginen die mesede. “Izokin eme gehienak arrantza garaiaren hasieran sartzen dira Bidasoan; gehienak, bai eta handienak ere”, nabarmendu du Ardaiz Ganuzak.

Ez dago argi ibaiek noiz arte eutsi ahal izanen dioten egunotako lasaitasunari; apirila arrantzalerik gabekoa izan da arrainentzat, baina ikusteko dago datozen hilabeteotan zer gertatuko den. Gobernuak ez du erabakirik hartu, oraingoz.

Iritzia: Kaiolako txoriak

Iritzia: Kaiolako txoriak »

Naiara Elola
Askatasuna. Azken egunetan hankamotz dago. Gure bizitzak askatasunez gobernatzea zein garrantzitsua den jabetu gara. Horretarako balio izan du, behinik behin, COVID-19ak eragindako pandemiak. Bihar, sei aste izango dira etxean itxita gaude…

Joxe Ulibarrena eskultore eta etnografoa hil da, 96 urterekin

Joxe Ulibarrena eskultore eta etnografoa hil da, 96 urterekin »

Iñigo Astiz-Berria

Sartagudako Memoriaren Parkean dagoen eskultura da seguruenik Joxe Ulibarrenaren lanik ezagunen eta ikusiena (Azkoien, Nafarroa, 1924- Iruñea, 2020), eta ez da

Joan den paisaiaren bila

Joan den paisaiaren bila »

Edurne Elizondo
Baztan-Bidasoko margolariek huts egin diote aurtengo udaberriari. Koronabirusaren pandemiak etxean itxi ditu, eta, ondorioz, ezin izan dute hilabete oroko konpromisoa bete: ezin izan dute kanpora atera margotzera, mihisea eta pintzelak …

Berandu, baina garaiz

Berandu, baina garaiz »

Uxue Rey Gorraiz
Askotariko ekitaldiak, jarduerak eta kanpainak bertan behera gelditu dira koronabirusaren krisiak herritarrak nor bere etxean gelditzera behartu zituenetik. Ohiko erritmoari eutsi dio udaberriak, baina udaberriarekin batera ailegatzen …

Konfinamenduaren mende

Konfinamenduaren mende »

Edurne Elizondo

Konfinamendua hasi aurreko batzuen eta bertzeen egoerak markatu du batzuen eta bertzeen itxialdia nolakoa den; herritar anitzentzat, bakarraldiak ekarri du aurretik zaila zen egunerokoa gehiago zailtzea. Gizakia Helburu fundazioak droga mendekotasunen bat dutenak artatzen ditu, eta haiei so egiteko beharra nabarmendu du erakunde horrek, bereziki egunotan.

Fundazioko kideen eguneroko lanari ere eragin dio koronabirusaren pandemiak sortutako alarma egoerak, baina, hala eta guztiz ere, lortu dute kudeatzen dituzten hiru programei eustea. Programa horiek helburu dute mendekotasunei aurre egitea, bai eta herritarrak konfinamenduaren mende diren garaiotan ere.

Fundazioak komunitate terapeutikoa du, Lizarran, batetik. “Laguntza gehien behar dutenentzako programa da hori”, azaldu du Gizakia Helburu erakundeko kide Kristina Illescasek. 35 pertsona artatzen dituzte, egun, programa horren bidez. Illescasek, bertzetik, Aldatu programa zuzentzen du, eta, horretan, astean behin edo bitan artatzen dituzte erabiltzaileak, zentroan gelditu gabe. 150 pertsona inguruk parte hartzen dute programa horretan. Suspertu izenekoan, berriz, prebentzio lana egiten dute fundazioko kideek, arriskuan egon daitezkeen nerabeekin. Programa horretan 41 gazte eta haien familiak artatzen dituzte.

“Alarma egoera ezarri zutenetik, lehen aurrez aurre egiten genituen lanak orain telefonoz edo Internet bidez egin behar izaten ditugu”, kontatu du Illescasek. Hau da, Suspertu eta Aldatu programetako erabiltzaileak ez dituzte fundazioak Iruñean duen egoitzan hartzen orain. Lizarrako komunitate terapeutikoaren egoera bertzelakoa da. “Lizarran, bertan behera utzi behar izan ditugu asteburuko irteerak eta bisitak, erabiltzaileen osasuna bermatze aldera”. Erabiltzaileok, beraz, zentroan ari dira betetzen beren konfinamendua.

Neurriak, martxan

“Ez da erraza; batzuek seme-alabak dituzte, eta egunotan ezin dituzte ikusi ere egin. Telefono bidezkoa da duten harremana”, azaldu du Illescasek. Segurtasuna bermatzeko neurriak hartu dituzte zentroan, erantsi duenez, eta nabarmendu du oraingoz ez dela inor gaixotu. “Segurtasun distantziari eusteko markak margotu ditugu lurrean, adibidez, eta bazkaltzeko eta afaltzeko txandak antolatu ditugu. Terapeutek ere ohi baino lanaldi luzeagoak egiten dituzte, ahalik eta jende gutxien joateko. Finean, gu gara erabiltzaileak kutsa ditzaketenak”.

Lizarrako erabiltzaileen jarrera txalotu du Illescasek. “Egoera zaila izan arren, ongi moldatzen ari dira. Badakite egoerak denoi eragiten digula, eta ez dagoela beste aukerarik”.

Lizarrako erabiltzaileek Gizakia Helburu fundazioko profesionalak dituzte ondoan. Bertzelakoa da zentroan gelditu gabe artatzen dituzten erabiltzaileen egoera, eta horiekin du kezka handiena Illescasek. “Erabiltzaileok artatzen jarraitzen dugun arren, eskaintzen ahal dugun arreta ez da ohi bezain sakona”, onartu du. Egoerak baldintzatuta ari dira Gizakia Helburu fundazioko kideak lanean, finean.

Erabiltzaileek etxean duten egoerak ere markatzen du batzuen eta bertzeen sasoia, Illescasek erantsi duenez. “Argi dago itxialdiak denoi eragiten digula, eta, noski, are gehiago mendekotasun bati aurre egiten ari direnei. Etxean bakarrik diren pertsonentzat zailagoa izan daiteke egungo egoera; babes sarerik gabe, arriskua handiagoa da”, nabarmendu du.

Antsietatea, ezinegona, tristura, asperraldia… Anitz dira bakartzeak eragiten ahal dituen emozioak, eta, horiek kudeatzeko zailtasunak daudenean, arazoek okerrera egin dezakete, Illescasek erran duenez. Argi du kontsumitu nahi duenak kontsumituko duela. “Alarma egoeran egon arren, nahi duenak erosi eginen du”. Droga batzuk erostea ez da zaila, Illescasek aipatu duenez: “Alkoholaren salmentak gora egin du dendetan konfinamendua hasi zenetik”.

Orain gertatzen ari denaren ondorioak ez dira berehala agerian geldituko. Hori uste du Illescasek, eta, ondorioz, adi egoteko beharra nabarmendu du. Konfinamedua luzatzen bada, gainera, ekar ditzakeen ondorioak are larriagoak izan daitezkeela erantsi du.

Nerabeen egoerari ere so egin nahi izan dio, bereziki, Gizakia Helburu fundazioko kideak. “Lagunekin egoteko garaia dute oraingoa, baina gurasoekin egon behar dute etxean, halabeharrez. Ez da erraza”. Fundazioko erabiltzaileen artean, halere, anitzek konfinamendutik zer ikasi atera dutela erran du Illescasek: “Elkarrekin egon beste aukerarik ez dutenez, beren arteko harremana lantzeko urratsak egin dituzte, eta emaitza ona izan da”.

Gizakia Helburu fundazioak duela ia hiru hamarkada hasi zuen bere bidea, eta berrogei profesional ditu: medikuak, psikologoak, hezitzaileak eta pedagogoak ari dira lanean. Bakartze garaiotan ere bai.

Iritzia: Suntsitu, eraikitzeko

Iritzia: Suntsitu, eraikitzeko »

Lur Albizu Etxetxipia

Gauza gutxi dakigu: akaso, atzean utzi dugun mundu hura ezagutzen dugu bakarrik, eta hori da errealitatearekiko dugun lotura bakarra. Memoria. Zer ginen eta nola bizi ginen gogoratzea. Dagoeneko hilabete luze daramagu etxean itxita, eta gure aurretik mundu oso bat pasatu dela ematen du. Ezer ez da berdina izanen: hobe dugu ahalik eta lasterren onartzea.

Hasteko, normal deitzen dugun egoerara bueltatzeko denbora falta zaigulako oraindik. Eta, jarraitzeko, hausnarketarako tartea eman beharko ligukeelako (batzuentzako) itxialdi derrigortu honek: beharbada normaltasun hori ez zen bizigarria. Beharbada aldatu beharko genuke. Beharbada pentsatu beharko genuke zer herritan bizi nahi dugun. Pentsatzeko tartea, izan, badugu. Aurretik ere ebidenteak izan zitezkeen kontuak are argiago ikusi ahal izan ditugu aste hauetan.

Adibidez, osasun publikoan inbertitzeak duen garrantzia ez dela txikia, ospitaleetako oheak ez direla zenbaki huts. Osasun publikoa ez dela bakarrik etxean geratzea: isolamenduak eta bakardade behartuak ere hiltzen gaituztela; eta, luzera, hankak mugitzera ezin ateratzeak ondorio larriak ekarriko dizkiela, adibidez, pertsona zahar dezenteri. Osasuna ez dela bakarrik gaixorik ez jartzea. Itxialdiak bestelako ondorioak ere ekarriko dizkigula.

Adibidez, zein garrantzitsuak diren oharkabean pasatzen zaizkigun (edo pasarazi dizkiguten) lanbide horiek: garbitzaileak, supermerkatuetako langileak, suhiltzaileak, udaletan lanean ibiltzen direnak, nekazariak, etxe ondoan duzun dendari hori. Haiek mugitzen dute gure ezinbesteko mundua, eta ez beste inork; traba guztien gainetik jarraitu dute lanean, babes neurri nahikorik gabe, jaiegunetan dendak ireki behar izanda, arriskuak hartuta… Eta hausnar dezakegu agian etxe ondoko denda hori inportantea dela guretzat, inportantea ez ezik, ezinbestekoa. Zaintzen gaituztenak zaintzeko betebeharra dugula, eta mundua sustengatzeko ezinbestekoak diren pertsona horiek ezagutzen ditugula eta ondoan bizi direla. Ez dutela supermerkatu izenik (auzo eta herri-merkatuen antz handiagoa dutela, denda txikiena, zuzenean saltzen duten ekoizleena).

Adibidez, pentsatu beharko genuke zergatik bilakatzen den hain erraz osasun-langileentzat zen txaloa poliziarentzat txalo ere; zenbat garbiketa-operazio dauden martxan. Bizilagunak beti poliziaren gainetik jarri nahi ditugunok kontraofentsibari ekin beharko diogu. Pentsatu beharko genuke zenbat beldur geratuko zaizkigun iltzatuta, nola sendatuko ditugun kalera kezkaz atera ondoren sortutakoak.

Ez da beste ezer berriz berdina izanen. Komunitatean ekin beharko diogu honi; mundua aldatu nahi dugunok bizitzeko beste modu batzuk jarri beharko ditugu mahai gainean; elkar babesteko guneak, momentuak, ohiturak hartu beharko ditugu; kalera atera, berriz, beste modu batean igual, berriz betetzen ditugun arte: asko galdu dugu honen guztiaren aurretik ere. Komunitatea, emantzipazioa, burujabetza behar ditugu arnasteko eta bizitza hobeak eraikitzeko.