Bere gain hartu gabeko eskumenen truke Nafarroak Espainiari urtero ordaintzen dion faktura nabarmen hazi da azken hamarkadan. Zehazki, 2016tik hona %72 handitu da, 541 milioi eurotik aurtengo aurrekontuetan kalkulaturiko 932 milioi euroraino. Bi administrazioek itxita dituzten 2024ko kontuak aintzat harturik, jauzia ez da hainbestekoa, baina handia izaten jarraitzen du: 2016tik 2024ra bitartean %52 handitu zen.
Berez, 2013tik 2021ra arteko epean, Nafarroak estatuari ordaindutako ekarpenaren bilakaera nahiko egonkor mantendu zen: bederatzi urtez, batez beste 551 milioi euro ordaindu zizkion Nafarroak estatuari. Haatik, 2022tik aurrera jauzi handia eman du ekarpenak, eta azken lau urteetan ez da 832 miloi eurotik jaitsi.
Kontabilitate arloko doikuntzak gehituz gero, ekarpen garbiaren igoera ez da hain handia, baina azpimarragarria izaten jarraitzen du: 2024ko azken datu ofiziala kontuan harturik, ekarpen garbia 698 milioi eurokoa izan zen, 2016an baino 172 milioi euro gehiago (+%33).
Herritar bakoitzeko ordaina. Aurten nafar bakoitzak 1.363 euro ordainduko ditu estatuaren gastuak finantzatzeko (monarkia, polizien soldatak, portu eta aireportuak, defentsa, zorraren interesak…).
Igoera hori azaltzeko orduan, azken bost urteetako testuinguru geopolitiko bereziak zerikusi zuzena izan du. 2022tik aurrera pandemiak eta batik bat Ukrainako gerrak eragindako ondorio ekonomikoei aurre egiteko Espainiak aurrekontuetan izandako hazkundeak bere isla izan du ekarpenean, esfortzu guzti horren %1,6 ordaintzea dagokiolako Nafarroari. Hala dago zehaztuta Hitzarmen Ekonomikoan.
Ekarpenaren zenbatekoa bost urtean behin negoziatzen dute bi gobernuek Hitzarmen Ekonomikoari lotutako koordinazio batzordean. Aurreko bost urteko aldia 2020tik 2024ra artekoa izan zen, eta uneotan 2025etik 2028ko aldia dago indarrean. Haatik, bi aldeek ez dute negoziaziorik hasi ere egin 2025eko ekarpenaren zenbatekoa behin betiko finkatzeko.
Negoziazioak hasi gabe
Oinarri horren gain zehazten dira gainerako urteetako zenbatekoak, eta horrek esan nahi du uneotan aurrekontuetan ekarpenaren kopuruari buruz jaso diren zifrak ez direla errealak. Guztia adosten denean, saldoa itxi beharko dute: Madrili gehiegi ordaindu bazaio, hark diferentzia itzuli beharko dio Iruñeari, eta alderantziz.
Hamabost hilabete iragan dira aldi berria martxan jarri denetik, baina ez Nafarroako Gobernua ezta Espainiako Gobernua ere ez daude urduri. Bi gobernuetako Ogasun sailak alderdi sozialistaren esku daude, eta haren ordezkariek lasaitasun mezua zabaldu dute. Jose Luis Arasti Ekonomia eta Ogasun kontseilariari galdetzen dioten bakoitzean erantzuten du bien arteko harremana ona dela eta komunikazioa iraunkorra. Kazetarien jakin-mina saihesteko beste erantzun klasiko bat da diskrezioa behar dutela azken akordioa lortu arte.
2022ko abenduaren 2an lortu zuten akordioa aurrekoan, bost urteko epearen barruan hirugarren urte amaieran, alegia. Maria Txibite lehendakaria eta Maria Jesus Montero orduko Ekonomia eta Ogasun ministroa. NAFARROAKO GOBERNUA
Ekarpenaren kalkuluari begira, funtsezkoa da jakitea Espainiako Gobernuak 2025ean zertan gastatu eta inbertitu zuen, eta luparekin aztertzea bi administrazioek partekatu ditzaketen alorrak. Horregatik, aurrekontuak baino garrantzitsuagoa gerta daiteke kontuak esku artean izatea, baina Madrilek horiek oraindik ez ditu itxi. Normalean udarako aurkeztu ohi dizkio Espainiako Kontu Auzitegiari, eta Kontu Hartzailetza Nagusiak udazkenean argitaratu ohi du bere txostena.
Dena den, ondorengo hamabi hilabeteetan negoziazioak hasi eta akordioa lortu ezean, hurrengo legealdiko gobernuen eskuetan gera daiteke auzia, eta ikusi beharko da nor dagoen agintzen bi gobernuetan. Izan ere, datorren urteko udaberrian, hauteskundeetan murgildurik izango dira Nafarroa zein Espainia. Beti ere Pedro Sanchezek lehenago botoi gorria sakatu eta bozak aurreratzen ez baditu.
«Lehen urteko ekarpena ixteko negoziazioak luze jo ohi dute, eta akordioa bost urte horien amaiera aldera iritsi ohi da», zioen iragan urtean Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, lasaitasuna eman nahirik. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak asko dakite atzerapenei buruz. Gasteizko gobernuak, kasurako, 2007tik aurrera hamar urte pasatu zituen kupoaren inguruan Madrilekin gatazkan. Gerorako irakaspena utzi zien Hegoaldeko gobernuei: oso luze jo dezake gatazkak bi aldeen artean sintoniarik ez badago.
Zorraren auzia
Negoziazioetan aintzat hartu beharreko auzietako bat zorraren interes tasen ingurukoa da. Uxue Barkosen gobernuak 2018an egindako azterketa baten arabera, nafarrek ordaindutako ekarpenaren %28,2 Espainiako zorraren amortizaziora bideratzen zen. Datu hori ez da gaurkotu geroztik, baina agerian uzten du zorrak pisu handia duela.
Iragan hamarkadako finantza krisiaren ondotik erregimen komuneko erkidegoei emandako laguntzen ondorioz, nabarmen igo zen Espainiako zorra. Iaz, zor hori bere gain hartzeko proposamena egin zien Madrilgo gobernuak erkidegoei eta guztiek ontzat jo dute: 83.252 milioi euro guztira. Zor kitapen horrek eragiten ez dienez, Hego Euskal Herriko bi gobernuek konpentsazioak eskatu dituzte. Madrilek ekarpena zein kupoa murrizteko konpromisoa agertu du. Ondorioz, negoziazioan aintzat hartu beharko da murrizketa hori.
Edonola ere, altxortegia oso egoera onean duela ekingo dio elkarrizketari Nafarroako Gobernuak. 2024an 272 milioi euroko superabitarekin amaitu zuen urtea, eta berriki bi gobernuek hitzartu dute soberakin hori inbertsioetara bideratu dezakeela datozen bi urteetan. Nafarroak zor publikoa %13tik oso behera duenez (%9,4), Madrilek begi onez ikusten du zorra amortizatu ordez inbertsiorako erabiltzea. Uneotan non inbertitu negoziatzen ari dira gobernuko bazkideak eta EH Bildu. Era berean, iaz are datu hobea lortu zuen Nafarroako Gobernuak: 575 milioi euroko superabita.