Bertze inork ez dezan bidea bakarrik egin. Asmo horrekin sortu dute Kontxi Arroyok, Ane Sanchezek, Estela Gomezek eta Alba Ekizak Nafarroako Alidena elkartea. Lipedema dute lau emakumeok, eta gaitz horrek, linfedemak eta flebedemak jotako Nafarroako andreak elkartzeko abiarazi dute proiektua. OME Osasunaren Mundu Erakundeak 2018an onartu zuen lipedema gaixotasun gisa, baina Osasunbideak oraindik ez du urrats hori egin, eta, ondorioz, osasun sare publikotik at gelditzen dira tratamenduak. Ez hori bakarrik, Alidenako kideek salatu baitute aitortzarik ez izateak «sufrimendua» eragiten duela, bai eta profesionalek eta ingurukoek gaitza duenaren egoera ez ulertzea ere. Horri guztiari aurre egin nahi diote, eta emakumeen arteko laguntza sare bat osatu.
Alidena elkartea sortu duten lau emakumeak «harrituta eta hunkituta» gelditu dira herritarrek egindako harrera beroarekin, ekainaren 5ean Iruñeko Kondestablearen jauregian egindako aurkezpenean lepo bete baitute aretoa. Lipedemak edo lipedemak eta linfedemak jotakoak dira Alidenaren berri jasotzera elkartu diren emakumeetako anitz, eta nork bere kasua azaldu du, Alidenako kideek hitza eman dietenean.
Hanketan eta besoetan ehun adiposoaren metaketa asimetrikoa izatea ezaugarri duen osasun egoera kronikoa da lipedema. Emakumeen %11k dute, OMEren arabera. Andreei eragiten die, nagusiki. Pubertaroan hasi ohi da, eta nabarmen egiten du okerrera hormona aldaketekin; haurdunaldian eta menopausian, kasurako. Linfedemaren kasuan, likido linfatikoa metatzen da ehun bigunetan, eta horrek inflamazioa eragiten du. Lipedema duten emakume anitzek, gainera, bigarren mailako linfedema ere badute. Flebedema, berriz, hanketan gertatzen den likido metaketa da, zainen zirkulazio txarrak eragindakoa.
«Lipedemak oinaze handia eragiten du batzuetan, lipedema duena eguneroko gauzak egiteko gai ez izateraino. Arazoak ditugu lanean eta ingurukoekin, anitzetan ez baitute ulertzen ez garela gai denbora luzez zutik egoteko ere»
ANE SANCHEZ Alidena elkarteko kidea
«Gu ez gara medikuak; gaitza duten emakumeak gara, nor bere esperientzietan aditua», erran du Alba Ekizak. Psikologiaren, fisioterapiaren eta medikuntzaren arloko profesionalekin elkarlanean aritu nahi dute, hain zuzen, eta «aliantzak» garatu aditu horiekin. Udalekin eta Nafarroako Parlamentuko eta gobernuko arduradunekin ere bilerak egiten hasi nahi dute, elkartearen berri emateko eta helburu hartu dituztenak lantzen hasteko: hau da, lipedema eritasun gisa onar dadila, tratamenduak Osasunbideak eman ditzala, diagnostiko goiztiarrari bide emateko urratsak egin ditzatela, ikerketak susta daitezela, eta, batez ere, gaitzek jotako emakumeak elkartu daitezela, sarean lan egiteko.
Ardura, emakumeen bizkar
Alidena martxoan sortu dute, baina Arroyok, Sanchezek, Gomezek eta Ekizak duela urtebete ezagutu zuten elkar. Laurek dute lipedema, baina nork bere bidea egin du diagnostiko bat lortzeko. Ekizak zehaztu du, hain zuzen, lipedema duten emakume anitzi linfedema dutela jartzen dietela historia klinikoan, «tratamendurik oinarrizkoenak» jaso ditzaten. «Konpresio galtzerdiak eta presoterapia; horiek dira eskura ditugun tratamenduak. Presoterapiarako makina eros dezagula erraten digute, baina hagitz garestia da», azaldu du Ekizak.
Ane Sanchezek berriki jakin du lipedema duela; Estela Gomezek, berriz, bide «malkartsuagoa» izan duela kontatu du Kondestablearenean egindako aurkezpenean. «Nire arazo bakarra loditasuna zela erran izan didate beti; argaldu bertzerik ez nuela egin behar. Hamaika dieta egin ditut, eta, azkenean, elikaduraren nahasmendu bati aurre egin behar izan nion», esplikatu du.
«Nire arazo bakarra loditasuna zela erran izan didate beti; argaldu bertzerik ez nuela egin behar. Hamaika dieta egin ditut, eta, azkenean, elikaduraren nahasmendu bati aurre egin behar izan nion»
ESTELA GOMEZ Alidena elkarteko kidea
«Lipedemak oinaze handia eragiten du batzuetan, lipedema duena eguneroko gauzak egiteko gai ez izateraino. Arazoak ditugu lanean eta ingurukoekin, anitzetan ez baitute ulertzen ez garela gai denbora luzez zutik egoteko ere. Eta sistemak guri egozten digu errua; lodi gaudela, erraten diguten lehen gauza horixe izaten da beti. Horrek guztiak erabat baldintzatzen du geure buruaz dugun irudia, eta ondorio larriak izan ditzake», gaineratu du Sanchezek.
Elkartearen aurkezpenean hitza hartu duten emakumeen testigantzek berretsi dute «bide luzea» dagoela egiteko lipedemaren eta gisako gaitzen inguruan. Alidenako kideek garbi dute «lan handia» egin beharko dutela, baina «gogoz» direla azpimarratu dute. Eskertu egin dute Gipuzkoako Agadelprise elkarteko kideen laguntza, eta proiektura batzera deitu dituzte lipedema duten Nafarroako emakumeak, linfedema dutenak eta flebedema dutenak.